Sıçanlara labirentin içinde belirli rota öğretildi. Uyanıkken yürürken hippokampustaki yer hücrelerinin (place cells) hangi sırayla aktive olduğu kaydedildi. Sıçanlar uyuduğunda, özellikle REM evresinde, aynı yer hücreleri aynı sırada yeniden aktive oldu. Üstelik bu tekrarın hızı uyanıklıktakiyle eşleşiyordu — sıçan labirenti gerçek zamanlı olarak “yeniden yürüyormuş” gibiydi.

Bu bulgu “bellek konsolidasyonu sırasında beyinde deneyim tekrarı” hipotezinin en güçlü kanıtı oldu. Araştırmacılar teknik olarak rüya içeriğini okuyamazlardı; ama hippokampus aktivite deseni o denli spesifik ve tutarlıydı ki birçok bilim insanı bunu rüya görmenin dolaylı kanıtı olarak yorumladı.

Jouvet, kedilerin beyin sapındaki REM sırasında kas tonusunu baskılayan bölgeyi (locus coeruleus) devre dışı bıraktı. Normalde REM evresinde vücut felç gibi hareketsiz kalır; bu bölge hasar gördüğünde bu baskı kalktı. Sonuç: uyuyan kediler ayağa kalkıp yürüdü, sanki avlanır gibi hareket etti, görünmez düşmanlara saldırdı ve köşelere karşı savunma pozisyonu aldı — hepsi derin uykudayken, gözleri kapalı, tamamen bilinçsiz.

Bu tablo insan REM davranış bozukluğunun (RBD) öncülüydü: insanlarda da aynı beyin bölgesi hasar gördüğünde kişiler rüyalarını fiziksel olarak sahneler. Jouvet’in kedileri büyük olasılıkla avlanma veya çatışma rüyalarını “oynuyordu.”

2024’te Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü araştırmacıları uyuyan ahtapotlarda olağanüstü bir davranış belgeledi: belirli uyku evrelerinde ahtapotun deri rengi ve dokusu sürekli ve hızla değişti — beyazdan siyaha, benekten çizgiye. Nöral kayıtlar bu dönemde beyin aktivitesinin de belirgin biçimde arttığını gösterdi.

Ahtapot insandan 500 milyon yılı aşkın süre önce evrimsel olarak ayrılmış bir türdür; omurgasızdır ve memeli beyninden yapısal olarak tamamen farklı bir sinir sistemine sahiptir. Buna rağmen REM benzeri uyku evreleri sergiliyor. Bu bulgu rüyanın evrimsel olarak çok eski ve bağımsız yollarla ortaya çıkmış olabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar deri değişimlerinin, ahtapotun avlanma sahnesini “zihinsel olarak yeniden yaşaması”nın bir yansıması olabileceğini öne sürdü.

Harvard Medical School araştırmacıları, köpeklerin REM uykusu sırasında EEG aktivitesini inceledi. Sonuçlar köpeklerin yalnızca REM evresine girmekle kalmadığını, gün içinde koşma, oynama veya sosyal etkileşim yaşayan köpeklerin uyku sırasında o deneyimlerle ilişkili beyin bölgelerinde belirgin aktivasyon gösterdiğini ortaya koydu. Yavru köpekler ve büyük ırklar daha uzun REM süreleri yaşıyor — her ikisi de daha yoğun öğrenme süreçlerinden geçen gruplar.

Bu bulgular sıçan hippokampus çalışmalarının köpeklerdeki karşılığıdır: beyin günlük deneyimleri uyku sırasında yeniden işliyor.

Ördekler sürü hâlinde uyurken kenar sıradaki bireyler tek gözlerini açık tutarak uyur — beynin yalnızca bir yarım küresi uyur, diğeri uyanık kalır. Bu unihemispheric sleep (yarı beyin uykusu) özellikle sürünün kenarındaki bireylerde belirginleşir; yırtıcı tehdidine karşı bir adaptasyon. Yunus ve diğer deniz memelilerinde de gözlenen bu mekanizma, rüya deneyiminin nasıl işlediği sorusunu daha da karmaşıklaştırıyor: beynin yarısı uyurken “rüya” mümkün mü?

Ötücü kuşların şarkı öğreniminden sorumlu beyin bölgesi uyku sırasında aktive oldu. Zebra ispinozunun gündüz söylediği şarkıyla birebir aynı nöral ateşleme deseni uyku sırasında otomatik olarak tekrarlandı — sanki kuş uyurken o şarkıyı “içinden söylüyordu.” Bu bulgu hem bellek konsolidasyonunun hem de rüya benzeri deneyimin sinyali olarak yorumlandı. Nature dergisinde yayımlanan bu çalışma, hayvan rüyaları alanında çığır açan referanslardan biri oldu.