Steekmuggen en teken in 2026: waarom dit jaar anders is — en wat je nú moet doen voor je hond, kat én jezelf
Eind februari van dit jaar zagen entomologen iets wat ze tot voor kort onmogelijk noemden: muggenlarven in tuinemmers en regentonnen. Niet in april, niet na een warme week. Eind februari. En ze waren al actief.
Het is het soort detail dat pas echt tot je doordringt als je begrijpt wat het betekent. Het muggenseizoen begint niet meer in mei. De tijgermug staat op het punt zich permanent te vestigen. Teken hebben drie winters op rij zonder significante sterfte overleefd. En er is een relatief nieuwe tekenziekte in Nederland die hersenontsteking kan veroorzaken en waar de meeste hondeneigenaren — en veel dierenartsen — nog maar net van hebben gehoord.
Dit artikel is geen luchtalarm. Het is een praktische update over wat er werkelijk veranderd is in de zomer van 2026 — voor mensen, voor honden en voor katten.
📋 Wat dit artikel behandelt
- Waarom 2026 anders is: de zachte-winters-factor
- De tijgermug: wie hij is, waar hij zit en waarom hij anders is
- Ziektes via teken: Lyme, babesiose, anaplasmose en TBE
- Risico's specifiek voor honden en katten
- Teek gevonden? Zo verwijder je hem correct
- Preventie: wat werkt en wat niet
- Steekmuggen in huis en tuin: kweekplekken opsporen
- Veelgestelde vragen
Waarom 2026 anders is — de zachte-winters-factor
Het simpelste en eerlijkste antwoord op de vraag waarom dit jaar anders is: de winters van 2023–2024, 2024–2025 en 2025–2026 waren alle drie aanzienlijk zachter dan het historisch gemiddelde, met weinig neerwaartse temperatuurpieken en veel regen. Dat is precies de combinatie waar teken en steekmuggen van profiteren — en mensen en huisdieren niet.
Teken sterven bij langdurige temperaturen onder min vijf graden. Drie winters zonder die grens heeft een cumulatief effect gehad: meer teken die de winter doorstaan, hogere dichtheden in het voorjaar, en een seizoen dat vroeger begint. Dierenartsen in Nederland registreerden dit al in de data: in het eerste kwartaal van 2026 stegen tekenpreventie-consultaties met 15 tot 20 procent ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2025.
Voor steekmuggen werkt hetzelfde mechanisme. Larven overleven makkelijker. De levenscyclus — van ei via larve en pop naar volwassen mug — versnelt bij hogere temperaturen. Waar eerder april de maand was dat het seizoen echt van start ging, zagen specialisten dit jaar al eind februari actieve larven in tuinen. Dat is geen kanttekening; dat is een structurele verschuiving die het hele zomerseizoen verlegt.
"Larven overleven makkelijker, en de dagen worden al snel langer en warmer. Specialisten zien dat larven soms al eind februari in plassen en emmers zitten, terwijl dat vroeger pas veel later gebeurde."
— Tuincentrum Onings / muggenexpert, april 2026De tijgermug — wat je moet weten over deze nieuwkomer
De tijgermug steekt overdag — anders dan de gewone huissteekmug die 's avonds actief is. Foto: Pexels
De gewone Nederlandse steekmug is vervelend. De tijgermug is dat ook — maar met een ander risicoprofiel dat een apart gesprek verdient.
De Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) is makkelijk te herkennen: zwart-witte strepen op lichaam én poten, kleiner dan een gewone mug, en aanvalslustig overdag terwijl de gewone mug 's avonds en 's nachts actief is. Dat dagritme is juist problematisch: je kunt niet simpelweg ramen sluiten als het donker wordt. De tijgermug prikt als je in de tuin zit op een zomermiddag.
Maar het echte verschil zit in wat hij kan overbrengen. De gewone huissteekmug verspreidt geen dengue, zika of chikungunya. De tijgermug kan dat wel. In 2023 registreerde de EU al 130 endemische dengue-gevallen — in Italië, Spanje, Frankrijk, zonder dat de patiënten in de tropen waren geweest. De tijgermug was al gevestigd in die landen, en iemand met dengue die terugkwam uit een endemisch gebied werd door een lokale tijgermug gestoken, waarna de cyclus begon.
In december 2025 schreef minister van Volksgezondheid Jan Anthonie Bruijn aan de Tweede Kamer: het is zeer waarschijnlijk dat de tijgermug zich binnen twee tot vijf jaar permanent in Nederland zal vestigen. Dat is geen alarmerend speculatief scenario — dat is een beleidsbrief gebaseerd op RIVM- en NVWA-data.
⚠️ Hoe de tijgermug in Nederland terechtkomt: via import van Lucky Bamboo-plantjes, via gebruikte autobanden die worden ingevoerd voor hergebruik, en — toenemend — als blinde passagier in vrachtwagens en personenauto's vanuit Frankrijk, Italië en Duitsland. De NVWA bestrijdt actief op bekende risicoplekken: in 2025 en 2026 onder meer in Doetinchem, Zutphen en Neede. Als je een tijgermug ziet of denkt er een gezien te hebben: meld het via nvwa.nl. Die meldingen zijn geen bureaucratie — ze bepalen waar de bestrijding ingezet wordt.
De ziektes die teken kunnen overbrengen — inclusief de nieuwe
Vector: Gewone schapenteek (Ixodes ricinus)
Besmettingsgraad NL: 20–40% van teken is drager
Bij honden: koorts, gewrichtspijn, kreupelheid, vermoeidheid, verlies eetlust. Soms pas weken na de beet.
Bij mensen: rode ring om beet (niet altijd!), koorts, gewrichtsklachten, neurologische complicaties bij onbehandelde infectie.
Behandeling: antibiotica — effectief bij vroege behandeling.
Vector: Dermacentor reticulatus (ook in NL aanwezig)
Risico NL: Lager dan Zuid-Europa, maar aanwezig
Bij honden: Vernietigt rode bloedcellen. Symptomen: bloedarmoede, donkere urine, koorts, extreme zwakte. Kan snel fataal zijn zonder behandeling.
Bij katten: Zeldzaam maar mogelijk.
Behandeling: anti-parasitaire middelen — urgentie is hoog bij verdenking.
Vector: Ixodes ricinus — zelfde teek als Lyme
Nieuw in NL: Aanwezig in teken en wild (reeën) sinds 2016. Verspreiding neemt toe.
Bij honden: Koorts, gedragsverandering, lusteloos, stijfheid. Ernstige gevallen: neurologische uitval.
Bij mensen: Griepachtig begin, dan hersenvliesontsteking mogelijk. In de meeste gevallen mild, zelden ernstig.
Behandeling mens: vaccin beschikbaar (reizigersvaccin). Geen specifiek middel bij infectie.
Vector: Ixodes ricinus
Bij honden: Koorts, vermoeidheid, bloedingsneiging (verlaagd bloedplaatjes). Minder bekend maar aanwezig in NL.
Bij mensen: Griepachtige klachten. Zelden ernstig bij gezonde personen.
Behandeling: Doxycycline — effectief als tijdig gestart.
Risico's specifiek voor honden en katten
Honden die door lang gras, struikgewas of bosranden lopen lopen het hoogste risico op tekenbeten. Foto: Pexels
Honden hebben bijna honderd keer meer kans om in contact te komen met een besmette teek dan mensen. Dat is geen overdrijving — het is een onderbouwde schatting gebaseerd op twee simpele feiten: honden bewegen dichter bij de grond en gaan actief op onderzoek uit in struiken en gras, en teken zitten precies op die hoogte — op grashalmen en takjes tussen de 30 en 100 centimeter hoogte — in afwachting van een gastheer. Bovendien ziet een eigenaar de teken in de vacht van zijn hond lang niet altijd tijdig.
Katten lopen minder risico dan honden bij outdoor-activiteiten, maar buiten levende katten of katten met tuin- of bosuitloop pikken ook teken op. Bij katten is Lyme-infectie zeldzamer (katten lijken resistenter voor de Borrelia-bacterie), maar tekenbeten kunnen ook bij katten irritatie, lokale infectie en — bij de zeldzamere tekensoorten — andere infecties veroorzaken.
| Dier | Hoogste risico | Ziekte van Lyme | Babesiose | TBE | Muggen |
|---|---|---|---|---|---|
| Hond (actieve outdoor) | 🔴 Zeer hoog | Reëel risico — 20–40% teken drager | Aanwezig in NL | Opkomend — melden bij symptomen | Minder gevoelig dan mens; herthuis |
| Kat (buiten) | 🟠 Matig | Lager — katten lijken resistenter | Zeldzaam | Onduidelijk — weinig onderzoek | Laag |
| Mens (wandelaar) | 🟠 Matig | Reëel risico | Zeer zeldzaam in NL | Risico neemt toe in bosrijke gebieden | Tijgermug: dengue/zika risico opkomend |
Teek gevonden — hoe verwijder je hem correct
Het eerste wat de meeste mensen willen weten als ze een teek vinden: wat moet ik nú doen? De methode maakt een aantoonbaar verschil voor hoe snel de teek zijn eventuele inhoud overbrengt — en daarmee voor het infectierisico.
- Pak een tekentang of tekenkaartje. Geen blote vingers. Geen vaseline, jodium, alcohol of aansteker. Die methoden laten de teek stressstoffen uitspuwen en verhogen het infectierisico. Een tekentang is goedkoop en hoort in elke dierentas en EHBO-trommel.
- Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast. Niet bij het achterlichaam — dat vergroot het risico op het knijpen van de inhoud de gastheer in. Zo dicht mogelijk bij de insteekplek.
- Trek rechtstreeks omhoog — geen roterende beweging. Rustig, constant omhoog, zonder te draaien. Sommige tekentangen zijn ontworpen voor een lichte rotatie: volg dan de instructie van het product.
- Controleer of de teek volledig is verwijderd. Soms blijft het monddeel zitten. Als dat zo is, verwijder het niet geforceerd maar desinfecteer de plek en laat het door de huid afstoten — of laat een arts of dierenarts naar kijken.
- Desinfecteer de plek. Met betadine of chloorhexidine. Niet met alcohol direct op de plek van verwijdering.
- Noteer de datum van de beet. Bij mensen: houd de plek de komende weken in de gaten op een rode ring (erythema migrans). Bij honden: houd gedrag, eetlust en beweging de komende twee tot vier weken in de gaten. Bij twijfel: dierenarts.
💡 Wanneer direct naar de dierenarts met je hond? Koorts, stijve of pijnlijke gewrichten, duidelijke moeheid, verminderde eetlust of donker gekleurde urine binnen twee tot zes weken na een tekenbeet — dit zijn allemaal signalen die een dierenarts dezelfde dag moet beoordelen. Vroege behandeling van Lyme met antibiotica is aanzienlijk effectiever dan behandeling na vergevorderde infectie. Babesiose kan binnen dagen levensbedreigend worden — wacht niet af bij vermoeden.
Preventie: wat werkt en wat niet
Tekenpreventie voor honden werkt op twee niveaus: blootstelling verkleinen en de teek doden of afschrikken voor ze bijt. Veel eigenaars combineren beide.
- Spot-on-middelen (pipetten): Maandelijks aangebracht in de nek, verspreiden werkzame stof door de huid en doden teken die bijten. Effectief, maar beschermen niet altijd volledig voor overdracht — begin vroeg in het seizoen, niet pas als je al een teek hebt gevonden.
- Tekentabletten (Bravecto, NexGard, Simparica): Orale middelen die de teek doden als hij bijt. Hoog gebruiksgemak; beschermen ook in vacht die moeilijk te controleren is. Op recept bij dierenarts.
- Tekenbanden (Seresto): Geven maandenlange bescherming via continue afgifte van werkzame stof. Niet combineren met spot-on-middelen zonder overleg met dierenarts.
- Tekencontrole na elke wandeling: Geen enkel preventief middel is 100%. Na elke wandeling in risicogebied: controleer oksels, liezen, nek, oren en tussen de teenwebben van je hond. Teken hebben 24–48 uur nodig om infectieziektes over te brengen — vroeg verwijderen vermindert het risico significant.
- Vaccin tegen Lyme voor honden: Bestaat en is beschikbaar in Nederland. Niet standaard, maar kan worden overwogen voor honden die regelmatig in risicogebieden komen. Vraag ernaar bij je dierenarts.
Voor mensen: lange broekspijpen in sokken in risicogebieden, DEET-spray op onbedekte huid, en een grondige huidcheck na bosbezoek. De TBE-vaccinatie — beschikbaar via de huisarts of reisarts — beschermt mensen die regelmatig in bosrijke risicogebieden zijn. Het is geen reizigersprik voor verre bestemmingen meer; het is relevant geworden in Nederland zelf.
Steekmuggen in huis en tuin: kweekplekken opsporen en elimineren
Elke bak of pot met stilstaand water is een potentiële kweekplek voor muggen — ook de kleinste. Foto: Pexels
De mug die jou op het terras pikt, is met zeer grote waarschijnlijkheid geboren binnen een straal van 100 tot 150 meter van je huis. De gewone steekmug legt eieren in oppervlaktewater; de tijgermug heeft genoeg aan een theedeksel vol regenwater. Dat maakt thuispreventie effectiever dan mensen denken.
✅ Kweekplekken elimineren — vaste muggenronde per week in het seizoen
- Leeg emmers, gieter en plantenbakken die buiten staan — één keer per week, niet één keer per seizoen.
- Regentonnen: voorzien van een fijnmazige deksel of scherm die larven buiten houdt. Controleer de verbinding aan de dakgoot op lekkage.
- Vijvers en waterpartijen: waterbeweging voorkomt eierafzetting. Waterpomp of fonteinpomp in kleine vijver helpt.
- Bladgoten: verstopte goten met staand water zijn ideale broedlocaties. Reinig ze voor het seizoen.
- Kinderbadje, ligbad: leeg na gebruik en bewaar omgekeerd of binnenshuis.
- Bloempot-schoteltjes: vervang het water minstens één keer per week.
- Hondenbak buiten: vervang dagelijks — ook dit is een broedplek als water meerdere dagen stil staat.
- Horren: controleer op gaten voor het muggenseizoen echt begint. Een gat van een centimeter is genoeg.
Tijgermuglarven zijn bijzonder: hun eitjes kunnen maanden droog overleven. Een vergeten bloempot die je in de schuur hebt staan, kan bij de eerste regenbui duizenden eitjes activeren. Maak regentonnen en gieters grondig schoon met een borstel aan de binnenkant — niet alleen afspoelen.